Śląskiem rządzą alianci Śląskiem rządzą alianci

Na zdjęciu powyżej: Na posterunku żołnierzy francuskich. Fotografia ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.

By plebiscyt został sparwnie przeprowadzony zgodnie z zasadami zapisanymi w Traktacie Wersalskim, zwycięskie mocarstwa powołały, na mocy artykułu 88 tego traktatu, Międzysojuszniczą Komisję Rządząca i Plebiscytową na Górnym Śląsku.

Tomasz Górecki

Na zdjęciu: Traktat Wersalski, w rezultacie I wojny światowej, podpisały w 1919 roku podpisały Niemcy, mocarstwa Ententy, państwa sprzymierzone i stowarzyszone. Fotografia ze zbiorów Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny.

Komisja działała od 11 lutego 1920 do 10 lipca 1922. Zadaniem Komisji i towarzyszących jej wojsk alianckich było dopilnowanie prawidłowego przebiegu kampanii plebiscytowej i samego głosowania oraz utrzymanie porządku i spokoju. W założeniu Komisja miała być organem bezstronnym. Faktem jednak jest, że przedstawiciele poszczególnych państw sprzyjali mniej lub bardziej jawnie którejś ze stron konfliktu, bardziej patrząc na własne korzyści, niż na dobro mieszkańców Śląska. Francuzi zajmowali stanowisko propolskie, z racji tego, że odrodzona Rzeczypospolita była ich głównym sojusznikiem w Europie Wschodniej, a także z racji tego, że francuski przemysł mógł liczyć ze strony polskiej na liczne koncsje na Górnym Śląsku w wypadku polskiej wygranej. Włosi i Brytyjczycy z kolei uważali, że za polskim sukcesem poszłyby duże wpływy francuskie na tym terenie, w związku z tym ich celem było niedopuszczenie do zbyt dużego osłabienia Niemiec.

Na zdjęciu: Na pierwszym planie - przewodniczący Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku, gen. Henri Le Rond.

Na zdjęciu: Przyjazd Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku do Katowic - od lewej stoją: zastępca przewodniczącego Komisji, gen. Le Ronda - gen. Alberto De Marinis Stendardo di Ricigliano (Włochy), płk. sir Harold Franz Passawer Percival (Wielka Brytania), przewodniczący Komisji - gen. Henri Le Rond.

Stronę francuską reprezentował generał Henri Le Rond. W skład Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku  weszli przedstawiciele Włoch, Francji i Wielkiej Brytanii. Przewodniczącym został Le Rond. Komisja na obszarze plebiscytowym dysponowała formalnie pełnią władzy, dotychczas przynależną tam państwu niemieckiemu, z wyjątkiem ustawodawstwa i podatków. Odpowiadała przed Radą Najwyższą Konferencji Pokojowej w Wersalu.

Na siedzibę komisji wybrano Opole, gdzie powstały departamenty sprawiedliwości, skarbu, spraw wewnętrznych, spraw wojskowych, spraw ekonomicznych, komunikacji i aprowizacji. W 21 siedzibach powiatów obszaru plebiscytowego powołano kontrolerów plebiscytowych. 11 kontrolerów reprezentowało Francję, 5 - Włochy, 5 kolejnych - Wielką Brytanię. Kontrolerzy sprawowali pieczę nad funkcjonowaniem miejscowej administracji.

Na zdjęciu powyżej: Obwieszczenie Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku dotyczące zasad przeprowadzenia plebiscytu na Górnym Śląsku. Fotografia ze zbiorów Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny.

Na zdjęciu powyżej: Odezwa niemieckiej organizacji Verband heimattreuer Oberschlesier wydrukowane w noworoczym wydaniu Sohrauer Stadtblatt nawołująca do głosowania za Niemcami. Źródło: Muzeum Miejskie w Żorach.


Od 1920 roku, po opuszczeniu przez wojska niemieckie obszaru plebiscytowego, na Górny Śląsk zaczęły napływać alianckie wojska okupacyjne.  Do maja 1920 wojska te liczyły 10 300 żołnierzy, w tym Francuzi mieli 7 650 żołnierzy i zajmowali obszar przemysłowy. Włosi stacjonowali w powiatach: strzeleckim, głubczyckim, kozielskim, raciborskim i rybnickim, w  liczbie 2 650 żołnierzy. W marcu i maju 1921 dotarły wojska brytyjskie w sile 2 300 osób.

Na zdjęciu powyżej: Na rynku w Katowicach, francuski czołg typu Renault FT-17, marzec 1921.

Na zdjęciu powyżej: Francuski strzelec alpejski w charakterystycznym berecie. Fotografia ze zbiórów Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny.

Na zdjęciu powyżej: Oddziały włoskie nad Odrą w czasie III powstania. Ze zbiorów Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny.

28 listopada 1920 roku przy boku Międzysojuszniczej Komisji  utworzono 12-osobową Radę Przyboczną jako reprezentanta ludności śląskiej. Składała się z sześciu Polaków i tyluż Niemców.

Na zdjęciach: Dokumenty wydawane przez Międzysojuszniczą Komisję Rządzącą i Plebiscytową na Górnym Śląsku. Ze zbiorów Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny.

 

***

 

Apo, czyli neutralna policja złożona ze stronniczych funkcjonariuszy

Po zakończeniu II powstania śląskiego w sierpniu 1920 roku, niemiecką policję bezpieczeństwa (Sicheheitspolizei, Sipo), alianci zdecydowali się zastąpić 25 sierpnia tegoż roku, inną formacją, która miała dbać o porządek i bezpieczeństwo do czasu rozstrzygnięcia plebiscytu. Była to Abstimmungspolizei (Apo) czyli Policja plebiscytowa, tym razem złożona w połowie z Niemców i Polaków, dowodzona przez przedstawicieli aliantów.

Na zdjęciu: Funcjonariusze Apo. Fotografia ze zbiorów Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny.

W założeniu miała ona, w przeciwieństwie do niemieckiej Sipo, chronić także działalność polskich komitetów plebiscytowych. W jej skład z jednej strony wchodzili policjanci niemieccy wywodzący się z poprzedniej formacji, z drugiej zaś członkowie konspiracyjnej (a nawet oficjalnie rozwiązanej) Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska (oficjalnie – Centrum Wychowania Fizycznego), kierowani tam przez Polski Komitet Plebiscytowy. O ile do plebiscytu Apo spełniała swą rolę zgodnie z intencjami aliantów, to przed wybuchem III powstania okazało się, że niemiecka część formacji zamierza bronić niemieckiego stanu posiadania, zaś polscy funkcjonariusze wraz z bronią przeszli do formowanych oddziałów powstańczych. Jeżeli zatem w relacjach z powstania pojawiają się wspomnienia o walce z oddziałami Apo, oznacza to, że powstańcy walczyli z niemiecką obsadą policyjnych posterunków.

Na zdjęciach: Regulamin służby policji plebiscytowej APO, ustanowiony przez Międzysojuszniczą Komisję Rządzącą i Plebiscytową na Górnym Śląsku. Ze zbiorów Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny.